امام صادق(ع) فرمود: «خداوند متعال روز قیامت به بنده می‌گوید: آیا عالم بودی؟ اگر بگوید: بله، می‌فرماید: پس چرا عمل نکردی به آن چه می‌دانستی؟! و اگر بگوید جاهل بودم، می‌فرماید: چرا یاد نگرفتی تا عمل کنی؟! پس این گونه با او احتجاج می‌کند و این است حجت[تام] و بالغه خدا»1

به گزارش مفدا بهشتی: «(به خاطر بیاور) هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من در روی زمین، جانشینی [نماینده ‏ای‏] قرار خواهم داد.» فرشتگان گفتند: «پروردگارا!» آیا کسی را در آن قرار می‏دهی که فساد و خونریزی کند؟! (زیرا موجودات زمینی دیگر، که قبل از این آدم وجود داشتند نیز، به فساد و خونریزی آلوده شدند.) اگر هدف از آفرینش این انسان، عبادت است، ما تسبیح و حمد تو را بجا می ‏آوریم، و تو را تقدیس می‏ کنیم.» پروردگار فرمود: «من حقایقی را می‏ دانم که شما نمی‏ دانید.» (30) سپس علم اسماء [علم اسرار آفرینش و نامگذاری موجودات‏] را همگی به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: «اگر راست می‏ گویید، اسامی اینها را به من خبر دهید!» (31) فرشتگان عرض کردند: «منزهی تو! ما چیزی جز آنچه به ما تعلیم داده‏ ای، نمی‏ دانیم تو دانا و حکیمی.» (32) فرمود: «ای آدم! آنان را از اسامی (و اسرار) این موجودات آگاه کن.» هنگامی که آنان را آگاه کرد، خداوند فرمود: «آیا به شما نگفتم که من، غیب آسمانها و زمین را می دانم؟! و نیز می دانم آنچه را شما آشکار می کنید، و آنچه را پنهان می داشتید!» (33) و (یاد کن) هنگامی را که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده و خضوع کنید!» همگی سجده کردند جز ابلیس که سر باز زد، و تکبر ورزید، (و به خاطر نافرمانی و تکبرش) از کافران شد... بقره»

کمیسیون ملی یونسکو از ۱۹۴۵تاکنون در جهت پیشبرد علم و کاربرد علم در زمینه توسعه دانش و ظرفیت‌سازی برای علم بویژه علوم پیشرفته فعالیت می‌کند که این فعالیت‌ها پایه و اساس صلح و توسعه پایدار است. روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه فرصت ارزشمندی است که توان علم برای ایجاد جهانی بهتر را تائید می‌کند و فقط از طریق دانش و استعداد بشری و پژوهش علمی و نوآوری است.

«خداوند، نور آسمان‌ها وزمین است. مَثَل نور او همچون چراغدانی است که در آن چراغی (پر فروغ) باشد. آن چراغ در میان حبابی شیشه‌ای و آن شیشه همچون ستاره‌ای تابان و درخشان، چراغ از روغن درخت پر برکت زیتونی بر افروخته شده، که نه شرقی است و نه غربی. (روغنش به قدری صاف و شفّاف است) که بدون تماس آتش نزدیک است (شعله‌ور شود و) روشنی دهد. نوری است بر فراز نور دیگر. هر کس را خداوند بخواهد به نور خویش هدایت می‌کند، و خداوند برای مردم مَثَل‌ها می‌زند و خداوند به هر چیزی آگاه است.» 35 نور

﴿ عقل از مشکات الهی نور می‌گیرد ﴾ خداوند عقل را از نور ذات خود (آن نور عین ذات) آفریده است.

قرآن نور است، چون کلام اوست. اسلام نور است، چون آئین او است. پیامبران نورند، چون فرستادگان اویند. امامان انوار الهی هستند، چون حافظان آئین او بعد از پیامبرانند. ایمان نور است، چون رمز پیوند با او است. علم نور است، چون سبب آشنایی با او است.2

بشر بدون تعلیم از سوی پروردگار متعال در جهالت است و تنها خالق هستی است که به همه خیر و شرها، صلاح و فسادها، سعادت و شقاوت ها، و ... عالم است. و بر او است که دست آفریده‌های خود را بگیرد و از جهالت خارج کند و به سوی حق و سعادت رهنمود شود. بی تردید خداوند متعال بدون کوچک‌ترین اهمال، هدایت و تعلیم بشر را به بهترین وجه ممکن انجام داده است: «[خدای] رحمان(۱) قرآن را یاد داد(۲) انسان را آفرید(۳) به او بیان آموخت(۴)»سوره الرحمن
لکن خدواند متعال برخی را خود تربیت نموده و آنان را رسولان خود قرار داده و دیگر انسان‌ها را به دست انبیای خود تعلیم داده است.

همه علوم دینی است؛ علوم غیر دینی وجود ندارد. یعنی علوم، یا مانند فقه و اصول به صورت مستقیم به احکام باز می‌گردد یا مثل علوم تجربی به موضوعات احکام باز می‌گردد.
جریان باد، باران و معدن شناسی، هم در قرآن و هم در علوم دانشگاهی وجود دارد؛ اما قرآن به این مسئله که چه کسی و برای چه باد، باران و... را آفریده می‌پردازد. در واقع قرآن به علوم تجربی قدرت پرواز عمودی اعطا می‌کند تا اوج بگیرند و از سیر افقی خارج شوند.(هو الاَوّلُ و الاخر)

اگر انسان برای فراگرفتن هر علمی اعم از ریاضی، فیزیک و غیره قصد قربت کند همه کارهای او در این حال، عبادت است.

همه دانش هایی که حضرت آدم(ع) با خودش از آسمان آورد و تمام دانش و فضیلت های پیامبران تا خاتم پیامبران(ص) در خاندان حضرت محمد(ص) به ودیعت نهاده شده است. پیغمبر اکرم(ص) فرمود: «من شهر علم هستم و علی(ع) دَرِ آن است پس هر کس اراده دانش دارد باید از درب (شهر) وارد شود. علم و دانش علی(ع) اکتسابی نیست تا استاد برتر از خود و شاگردان و هم دوره ه ایی همسان خود داشته باشد، بلکه علم او «لدنی» است و ریشه در علم الهی و آسمانی دارد، حتی در منابع اهل سنّت نیز از او به عنوان «اعلم النّاس(داناترین مردم)» یاد شده است طوری که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «داناترین امّت من بعد از من علی بن ابی طالب(ع) است و همچنین فرمود حکمت (و دانش) به ده جزء تقسیم شده است و به علی(ع) نه قسمت آن و به (مابقی مردم) یکدهم داده شده است. فرموده پیامبر(ص) به روایت عبداللّه بن مسعود: «تمامی علوم بشری و پیشرفت های آن جزء همان یکدهم است، و علم علی(ع) نه برابر دانش تمامی بشریت است.»

پیامبر اکرم(ص) پیروانش را به فراگیری علم و دانش تشویق می کرد. کودکان اصحابش را وادار کرد که سواد بیاموزند، برخی از یارانش را فرمان داد زبان سریانی بیاموزند. این تأکید و تشویق ها در باره علم سبب شد که مسلمانان با همت و سرعت بی نظیری به جست و جوی علم در همۀ جهان پرداختند، آثار علمی را هر کجا یافتند به دست آوردند و ترجمه کردند و خود به تحقیق پرداخته و از این راه علاوه بر این که حلقۀ ارتباطی شدند میان تمدن های قدیم یونانی و رومی و ایرانی و مصری و هندی و غیره، و تمدن جدید اروپایی، خود یکی از شکوهمندترین تمدن ها و فرهنگ های تاریخ بشریت را آفریدند که به نام تمدن و فرهنگ اسلامی شناخته شده و می شود.
«خداوند بر مؤمنان منت نهاد [= نعمت بزرگی بخشید] هنگامی که در میان آنها، پیامبری از خودشان برانگیخت؛ که آیات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد؛ هر چند پیش از آن، در گمراهی آشکاری بودند.» 164آل عمران

تعلیم بشر توسط پیامبران یکی از اهداف بعثت پیامبران است.

اسلام هم به دنیا نظر دارد و هم به آخرت و خواهان حُسن هر دو است؛ لکن از این دو آخرت را برتر و اصل می‌داند و دنیا را زمینه آبادانی آخرت معرفی می‌کند.3

حضرت زهرا(س) فرمود: «خداوند اطاعت و پیروی ما (اهل بیت) را سبب برقراری نظم (اجتماعی) برای امّت (اسلامی) و امامت و رهبری ما را (عامل وحدت) در امان ماندن از تفرقه قرار داده است.»4

آری علمی سودمند است که در جهت رفاه اجتماعی و خدمت به بشریت بکار آید و موجب نوعدوستی و اتحاد آحاد جامعه باشد و این محقق نمی شود مگر با تکامل عقول و تکامل عقول با فراگیری دانش صحیح است و کسب علم مفید صورت نمی گیرد مگر در پرتو نور حقیقی که آنرا خداوند در خاندان حضرت محمد(ص) به ودیعت نهاده است و فقط و فقط با تبعیت از امام می توان به آن تکامل رسید همانطور که امام باقر(ع) فرمودند: «اگر به شرق و غرب بروید، هرگز دانش درستی را نخواهید یافت، مگر همان چیزی که از ما خاندان صادر شود.»5

آری مردم در عصر ظهور در اثر تجربه و بلوغ تاریخی، آمادگی لازم برای تکامل عقول را خواهند داشت و امام زمان(ع) رسالت جهانی خویش را با تبلیغ و تربیت تدریجی به تکامل عقول انسان ها آغاز می‌کند تأثیر عنایت امام، عادی و طبیعی است؛ نه اعجاز، در نتیجه تعلیم و آموزش همگانی، انقلاب اخلاقی در درون وجود انسان‌ها رخ می دهد و به تبع آن، روی زمین امن و آباد خواهد شد. علوم و دانش‌هایی که در طول اعصار و قرون در پشت پرده ها مکنون مانده است، ابراز می‌گردد و مرز دانایی و یادگیری تا سراپرده خانه‌ها و اعماق وجود تک تک انسان ها گسترش می‌یابد. با آمدن منجی عالم بشریت، همان گونه که ظلم و بیداد جای خود را به عدل و دادگری می‌سپارد و نابسامانی‌های اجتماعی به سامان می‌گراید، جهل و نادانی نیز جای خود را به علم و دانایی می دهد و جهان از نور وجود آن گرامی منور خواهد شد.
امام صادق(ع) فرمود: «علم و دانش 27 حرف است. تمام آنچه پیامبران الهی برای مردم آوردند، دو حرف بیش نبود و مردم تا ظهور جز آن دو حرف را نشناخته‌اند. اما هنگامی که قائم ما قیام کند، 25 حرف دیگر را آشکار و در میان مردم منتشر می‌سازد و دو حرف دیگر را با آن ضمیمه می کند تا 27 حرف انتشار یابد.»6

امام باقر(ع) فرمود: هر بیماری که عصر حضرت قائم(ع) را درک کند، بهبودی خواهد یافت و هر ضعیف و ناتوان جسمی در آن زمان نیرومند و قوی خواهد گشت.» و این نشاندهده ی پیشرفت علم پزشکی و یادگیری مسائل بهداشتی و سلامتی در سطح عموم است.
و آنموقع است که ما به صحت سخن حضرت زهرا(س) پی می بریم که فرمودند: «به خدا سوگند، اگر حقّ یعنی خلافت و امامت را به اهلش سپرده بودند؛ و از عترت و اهل بیت پیامبر(ص) پیروی و متابعت کرده بودند حتّی دو نفر هم با یکدیگر درباره خدا و دین اختلاف نمی کردند و مقام خلافت و امامت توسط افراد شایسته یکی پس از دیگری منتقل می گردید و در نهایت تحویل قائم آل محمّد(عج) و (ص) که او نهمین فرزند از حسین(ع) می باشد.»7

امام باقر(ع) فرمود: «در دولت مهدی(عج) به همه مردم، حکمت و علم می‌آموزند.»8

اکنون اگر ما طالب به خدمت گرفتن علم برای صلح و توسعه هستیم باید تمام همت خود را بکار گیریم تا زمینه ظهور فراهم شود که راه دیگری نیست مگر با ظهور امام زمان(ع) که امام محمد باقر(ع) به جابر جعفی درمورد حضرت قائم فرمودند: «علم به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) در دل مهدی ما(عج) ریشه می دواند؛ آن چنان که گیاه در دل زمین ها ریشه می دواند. هرکس در آن عصر او را ملاقات کند، امام داناترین، حکیم ترین، پارساترین، حلیم ترین، شجاع‌ترین، بخشنده‌ترین مردم است. او برای مردم از خودشان سزاوارتر، از پدر و مادرشان مهربان‌تر، و در برابر خداوند از همه متواضع‌تر است.»9
به امید تکامل همه جانبه بشریت

پی نوشت ها:

1) امالی شیخ طوسی، ج۱، ص۸ ; نورالثقلین، ج۱، ص۷۷۶، ح۳۳۰

2) تفسیر نمونه، جلد 6 - صفحه 189

3) بحارالا نوار: ج36، ص352، ح224

4) بخشی از خطبه فاطمه زهرا(س) در مسجد مدینه، الاحتجاج، طبرسی، ج 1، ص 258

5) بحارالانوار: 2/92/20

6) قطب الدین راوندی، ج 2، ص 841

7) بحارالأنوار، ج 36، ص 352، ح 224

8) الغیبة نعمانی، ص238

9) من‏لایحضره‏الفقیه، ج4، ص419

انتهای خبر

کد خبرنگار: 110217