امام مهدی(ع) فرمودند: «او نوری فروزان و ماهی درخشان بود که خداوند آنچه را نزد خود بود برای او برگزید او راه و روش پدران بزرگوار خود را گام به گام دنبال کرد تا رحلت فرمود.»1

به گزارش روابط عمومی معاونت دانشجویی و فرهنگی – ابوالادیان گوید: «من نامه های امام حسن عسگری(ع) را به شهرها می بردم. در بیماری موت، روزی من را طلب فرمود و چند نامه ای نوشت تا من آنها را به مدائن برسانم.» سپس امام فرمود: «پس از پانزده روز باز داخل سامره خواهی شد و صدای گریه و شیون از خانه من خواهی شنید، و در آن موقع مشغول غسل دادن من خواهند بود.»

ابوالادیان به امام می گوید: «ای سید من، هرگاه این واقعه دردناک روی دهد، امامت با کیست؟» فرمود: «هر که جواب نامه من را از تو طلب کند.»
ابوالادیان می گوید: «دوباره پرسیدم علامت دیگری به من بفرما.» امام فرمود: «هرکه بر من نماز گزارد.»
ابوالادیان می گوید: «باز هم علامت دیگری بگو تا بدانم.» امام می گوید: «هر که بگوید که در همیان چه چیز است او امام شماست.»
ابوالادیان می گوید: «مهابت و شکوه امام باعث شد که نتوانم چیز دیگری بپرسم. رفتم و نامه ها را رساندم و پس از پانزده روز برگشتم. وقتی به در خانه امام رسیدم صدای شیون و گریه از خانه امام بلند بود. داخل خانه امام، جعفر کذاب برادر امام حسن عسکری(ع) را دیدم که نشسته، و شیعیان به او تسلیت می دهند و به امامت او تهنیت می گویند. من از این بابت بسیار تعجب کردم پیش رفتم و تعزیت و تهنیت گفتم. اما او جوابی نداد و هیچ سؤالی نکرد.
چون بدن مظهر امام را کفن کرده و آماده نماز گزاردن بود، خادمی آمد و جعفر کذاب را دعوت کرد که بر برادر خود نماز بخواند. چون جعفر به نماز ایستاد، طفلی گندمگون و پیچیده موی، گشاده دندانی، حدوداً پنج ساله مانند پاره ماه بیرون آمد و ردای جعفر را کشید و گفت: «ای عمو پس بایست که من به نماز سزاوارترم.»
رنگ جعفر دگرگون شد. عقب ایستاد. سپس آن طفل پیش آمد و بر پدر نماز گزارد و آن جناب را در پهلوی امام علی النقی(ع) دفن کرد. سپس رو به من آورد و فرمود: «جواب نامه ها را که با تو است تسلیم کن.» من جواب نامه را به آن کودک دادم. پس «حاجزوشا» از جعفر پرسید: «این کودک که بود؟» جعفر گفت: «به خدا قسم من او را نمی شناسم و هرگز او را ندیده ام.»
در این موقع، عده ای از شیعیان از شهر قم رسیدند، چون از وفات امام(ع) با خبر شدند، مردم به جعفر اشاره کردند. چند تن از آن مردم نزد جعفر رفتند و از او پرسیدند: «بگو که نامه هایی که داریم از چه جماعتی است و مالها چه مقدار است؟» جعفر گفت: «ببینید مردم از من علم غیب می خواهند!» در آن حال خادمی از جانب حضرت صاحب الامر ظاهر شد و از قول امام گفت: «ای مردم قم با شما نامه هایی است از فلان و فلان و همیانی (کیسه ای) که در آن هزار اشرفی است که در آن ده اشرفی است با روکش طلا.»
شیعیانی که از قم آمده بودند گفتند: «هر کس تو را فرستاده است امام زمان است این نامه ها و همیان را به او تسلیم کن.»

یازدهمین امام شیعیان، امام حسن عسگری(ع) ملقب به عسگری(2) لقب‌های دیگر وی فقیه، هادی، نقی، زکی، رفیق است. و کنیه های امام ابومحمد، ابوالحسن، ابوالحجه، و ابوالقائم است او پدر امام مهدی(ع) است.

پدرش امام علی النقی الهادی(ع) و مادرش حدیثه زنی لایق و صاحب فضیلت بود.

امام در 8 ربیع الثانی ۲۳۱ق در مدینه متولد شد. پدرش امام هادی(ع) به اجبار به عراق فراخوانده شد و در سامرا، پایتخت آن روز عباسیان، تحت‌نظر قرار گرفت. در این سفر امام عسکری(ع) نیز همراه پدر بود.

امام حسن عسکری(ع) بیانی شیرین و جذاب، شخصیتی الهی باشکوه و باوقار و مفسری بی نظیر برای قرآن مجید بود. وی زاهدترین و داناترین مردم روزگار بود. همه مردم به بزرگواریش معترف و نسبت به او متواضع دوستدار او بودند.

پس از شهادت امام هادی(ع)، اکثر شیعیان و یاران امام هادی(ع) به امام حسن عسکری(ع) به عنوان امام رجوع کردند و امام در دوره سه خلیفه عباسی معتز، مهتدی، معتمد به مدت شش سال (از ۲۵۴تا ۲۶۰ق) امامت کرد.

از آنجا که تدوین مذهب فقهی امامیه پیشتر توسط امام صادق(ع) انجام گرفته و سپس مراحل کمال خود را در زمان امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) طی کرده بود، امام حسن عسکری(ع) بیشتر به فروعی پرداختند که در عصر ایشان چالش برانگیز بوده است مانند مسئله آغاز رمضان و بحث خمس، امام تعلیمات عالیه قرآنی و نشر احکام الهی و مناظرات کلامی جنبش علمی خاصی را تجدید کرد، و آثار مهمی از تفسیر قرآن (کهن ترین تفسیر قرآن امامیه به ایشان منسوب است) و نشر احکام و بیان مسائل فقهی و جهت دادن به حرکت انقلابی شیعیانی که از راههای دور برای کسب فیض به محضر امام(ع) می رسیدند بر جای گذاشت و در رشته هایی مانند فلسفه و کلام باعث ظهور مردان بزرگی چون یعقوب بن اسحاق کندی گردید.

پس از گذشت یک سال از امامت، خلیفه به امام بدگمان شد و درسال 255ق ایشان را زندانی کرد. امام در دوره یک‌ساله خلیفه بعدی(مهتدی) نیز همچنان در زندان بود و از شش سال دوران امامتش، سه سال را در زندان گذرانید و بخاطر همین محدودیت‌ها زمانی که امام به دارالخلافه برده می‌شد شیعیان در مسیر حرکت او حاضر می‌شدند تا او را ملاقات کنند. گاه امام(ع)، شیعیان را از همین نوع رابطه با خود نیز منع می‌کرد. علی بن جعفر حلبی نقل کرده: «در یکی از روزها که قرار بود امام به‌ دارالخلافه برود ما به انتظار دیدار وی جمع شدیم؛ در این حال از طرف آن حضرت نوشته‌ای بدین مضمون به ما رسید: «کسی بر من سلام و حتی اشاره هم به طرف من نکند زیرا در امان نیستید.»

با آغاز خلافت معتمد در سال ۲۵۶ق که با قیام‌های شیعی روبه‌رو بود، امام از زندان آزاد شد و فشارهای عباسیان بر شیعیان باعث شد جامعه شیعه در تقیه به سر ‌برد. با این حال امام حسن عسکری(ع) نسبت به اداره امور شیعیان و گردآوری وجوهات اهتمام داشت و وکیلانی به سرزمین‌های مختلف می‌فرستاد. ابوالادیان و عقید دو خادم امام ارسال نامه‌ها را به عهده داشتند و حامل بسیاری از نامه‌های ایشان به شیعیان بودند. عثمان بن سعید به عنوان باب [نماینده و رابط امام با مردم] شناخته شده است. وی پس از شهادت امام عسکری(ع)، نخستین نایب خاص امام زمان(عج) در غیبت صغری بود.

امام عسکری(ع) برادری به نام جعفر داشت که به جعفر کذاب(دروغگو) معروف است. بعد از امام هادی(ع) عده اندکی جعفر کذاب را امام خود خواندند و اشکالاتی بر امامت امام عسکری(ع) وارد ‌ساختند. آنها برخی مواقع به نوع لباسی که امام پوشیده بود ایراد می‌گرفتند. و گاه در شئون امامت دخالت کرده و از امام به خاطر عملکرد وکیلانش انتقاد می‌کردند و همچنین گاه دستورات امام و فرستاده‌ی ایشان را نمی‌پذیرفتند. از همین رو بود که امام عسکری(ع) می‌فرمود: «هیچ یک از پدرانشان به اندازه او مورد شک و تردید شیعیان قرار نگرفته است.» امام استمرار این گونه رفتارها را از عواملی می‌داند که ممکن است به سلب نعمت الهی منجر شود. مدرسی طباطبایی معتقد است «شاید همین ناسپاسی‌ها و کفران نعمت‌ها موجب شد که سرانجام جامعه شیعه از نعمت حضور امام معصوم محروم گردید.»

با توجه به پیچیدگی‌ها و ابهامات مربوط به تعیین امام در آن دوران، در سخنان و نامه‌های امام حسن عسکری(ع)، به این آموزه برمی‌خوریم که زمین از حجت خالی نمی‌ماند و اینکه اگر امامت با انقطاع روبه‌رو شود و اتصال آن مخدوش گردد، امور خداوند مختل خواهد شد و حجت خدا بر روی زمین نعمتی است که خدا به مؤمنان داده و آنان را با این هدایت، اکرام کرده است.

شیخ مفید دوران امامت امام عسکری(ع) را روزگار سخت توصیف کرده است. وی معتقد است در مذهب امامیه آمدن امام منتظَر مشهور شده بود و خلیفه که می‌دانست شیعیان انتظار آمدن او را می‌کشند در جستجوی فرزند امام عسکری(ع) بود و تلاش و کوشش بسیاری برای اطلاع یافتن از آن حضرت می‌کرد به همین دلیل بود که امام عسکری(ع) ولادت فرزندش را مخفی کرد. بنا به نقل از حکیمه عمه امام حسن عسگری(ع) که فرمود: «امام زمان(ع) بصورت مخفی متولد شد و هنگامی که به دنیا آمد مواضع هفت گانه خود - پیشانی دو کف دست، دو سر زانو و دو سر انگشتان پا - را به عنوان سجده بر زمین نهاد وقتی خوب نگاه کردم دیدم بر بازوی راستش نوشته است : «جاءالحقّ و ذهق الباطل ، إنّ الباطل کان زهوقاً، حقّ آمد و باطل نابود گردید، همانا باطل نابود شدنی است.» خداوند آن کودک مبارک قدم را حفظ کرد، و تا زمان ما نیز در کنف حمایت حق است و به ظاهر از نظرها پنهان می باشد. درود خدای بزرگ بر او باد.

دوران غیبت حضرت مهدی(ع) نزدیک بود، و مردم می بایست کم‌کم بدان خو گیرند، و جهت سیاسی و حل مشکلات خود را از اصحاب خاص که پرچمداران مرزهای مذهبی بودند بخواهند، و پیش آمدن دوران غیبت در نظر آنان عجیب نیاید.

امام اقداماتی برای آماده‌سازی ورود شیعه به عصر غیبت انجام داد: سخن گفتن امام عسکری(ع) با اصحاب خود از پسِ پرده و اینکه بیشتر فعالیت‌های مربوط به امام، توسط وکیلان او انجام می‌گرفت را از جمله این اقدامات دانسته‌اند. مدرسی طباطبایی بر این باور است که امام عسکری(ع) برای آموزش نحوه حل مسائل علمی، گاه پاسخ سؤال‌های فقهی را به صورت کامل بیان نمی‌کرد و گاه نیز به بیان قاعده‌ای کلی می‌پرداخت تا فقها بتوانند به کمک آن، به پاسخ برسند. بعضی اوقات نیز امام برای پاسخ به پرسش‌های فقهی مراجعه به کتاب‌های حدیثی شیعه را پیشنهاد می‌داد، با این‌گونه اقدامات، جامعه شیعه آموزش می‌دید تا مشکلات و مسائل فقهی و عقیدتی خود را بدون نیاز به مراجعه به امام حاضر حل کند. یکی دیگر از آموزه‌هایی که به اقتضای فشارهای موجود بر شیعیان در آن عصر به تکرار در سخنان آن حضرت دیده می‌شود، دعوت به صبر و باور به فرج و انتظار برای آن است. همچنین در احادیث آن حضرت بر تنظیم روابط درونی جامعه شیعه و معاشرت با برادران دینی نیز تاکید ویژه‌ای دیده می‌شود.

امام حسن عسکری(ع) در 8 ربیع الاول سال ۲۶۰ق، در ۲۸سالگی بواسطه سمی که معتمد عباسی در غذا به آن حضرت خورانید در سامرا به شهادت رسید. شهر سامره را غبار غم گرفت، از هر سوی صدای ناله و گریه برخاست بازارها تعطیل شد و بنی هاشم، بزرگان، رجال سیاسی و مردم در تشییع پیکر او شرکت کردند. امام در کنار مرقد پدرش دفن شد. مدفن آن دو به حرم عسگریین(ع) مشهور است و از زیارتگاه‌های شیعیان در عراق به شمار می‌آید. این روز در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به مناسبت شهادت امام حسن عسگری(ع) و آغاز امامت امام زمان(ع) تعطیل رسمی است.

جعفر کذاب پس از شهادت امام عسکری(ع)، ادعای امامت کرد و با انکار تولد فرزندی برای او، به عنوان تنها وارث او مدعی میراث آن حضرت شد.
خلیفه شنیده بود که فرزند آن حضرت بر عالم مستولی خواهد شد، و اهل باطل را منقرض خواهد کرد...لذا تا دو سال تفحص احوال او می کردند....

خداوند متعال حجت خود را از گزند دشمنان و آسیب زمان حفظ کرد، و همچنان نگاهداری خواهد کرد تا مأموریت الهی خود را انجام دهد.

«یوسف زهرا بـه دست داورش، می نهد تاج امـامت بـر سرش

عید «جاء الحـق» مبارک بر همه، خاصـه بـر سـادات آل فاطمه

قیامتـی است گمانم قیامت مهدی(ع) است، جهـان محیط وسیع کرامت مهدی است

زمان زمان شروع زعامت مهدی است، غدیـر دوم شیعـه، امـامت مهدی است

همه کنیـد قیـام و همـه دهید سلام، امـام کـل زمان‌ها دوباره گشت امام»

گرم است آفتاب قیامت ولیک نیست سوزنده تر ز سایه دیوار انتظار (صائب تبریزی)

مولای غریب و تنهای من!3 آقای مهربانم غیبت شما از گناه و غفلت ماست وگرنه مهر شما همچون آفتاب از پس ابر مدام بر ما می تابد.4 همانطور که خودتان فرمودید: «علم ما به اخبار شما احاطه دارد و هیچ چیزی از اخبار شما بر ما پوشیده نیست، ما از یاری رساندن به شما کوتاهی نکرده فراموشتان نمی کنیم، و اگر چنین نبود ناگواری ها بر شما نازل و دشمنان شما را نابود می ساختند...» 5

آجرک الله یا بقیة الله فی مصیبت جدک.

شهادت امام حسن عسگری(ع) تسلیت باد.

پی نوشت ها:

*) منتخب میزان الحکمة، صفحه ۴۸۶

1) بحار الأنوار ، ج ۵۳، ص ۱۹۱

2) لقب مشهور امام بخاطر اقامت اجباری امام عسگری(ع) و پدرش امام هادی(ع) در محله عسگر سامرا است.

3) امیر مؤمنان علی(ع) در ترسیم مظلومیت و غربت فرزندش مهدی(عج) می فرماید: «صاحب این امر، همان رانده شدهِ دور شده یگانه و تنها است» معجم احادیث الامام المهدی (عج)، ج ۳، ح ۵۹۵، ص ۴۳

4) پیامبر(ص) فرمود: «آری سوگند به خدایی که مرا به نبوّت برگزیده، مردم از نور رهبری او در دوران غیبتش بهره می گیرند همان گونه که از خورشید به هنگام قرار گرفتن پشت ابرها»بحار الأنوار، ج 52، ص 93

5) بحار الانوار، ج 53، ص 175، ح 7

انتهای خبر

کد خبرنگار: 110217