اصل پانزدهم قانون اساسی: زبان و خطِ رسمی و مشترک مردم ایران فارسی‌ست. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد؛ اما استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آن‌ها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.

به گزارش مفدابهشتی- این نص صریح قانون اساسی‌ست. یونسکو نیز برای صیانت از زبان مادری روز 21 فوریه برابر با سوم اسفندماه را «روز جهانی زبان مادری» نام‌گذاری کرده‌است. سال 1999 در کنفرانس عمومی یونسکو با هدف کمک به تنوع زبانی و فرهنگی این روز انتخاب و نام‌گذاری شد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز به دلیل اهمیت بسیار آن، سال ۲۰۰۸را سال جهانی «زبان‌ها» اعلام کرد.

تاریخچه‌ی این انتخاب به استقلال بنگلادش از پاکستان و درخواست این کشور برمی‌گردد، که سبب شد سازمان یونسکو در ۱۷نوامبر سال ۱۹۹۹، روز ۲۱فوریه را برای حفظ تنوع زبانی و فرهنگی روز جهانی زبان مادری بنامد. از سال ۲۰۰۰این روز در بیش‌تر کشورها گرامی داشته، و برنامه‌هایی برای این روز برگزار می‌شود.

شاید زبانی پاس‌داری از زبان به دست شاعران و نویسندگانی چون رودکی سمرقندی و حکیم فردوسی بوده باشد، و در بیتی شاه‌کار سروده: «بسی رنج بردم در این سال سی/ عجم زنده کردم بدین پارسی»، اما اکنون نه‌تنها وظیفه‌ی دولت‌ها که برعهده‌ی تمامیِ قوم‌ها و ملت‌ها نیز هست.

حدود نیمی از زبان‌های دنیا در معرض نابودی قرار دارند. مرگ هر زبان به معنای از دست رفتن مجموعه‌ای از فرهنگ، تاریخ و آداب گروهی از ساکنان زمین است.

زبان مادری را گاهی نخستین زبانی به‌شمار می‌آورند که کودک یاد می‌گیرد. این تعریف مورد مناقشه است. کودکان مهاجر و کودکان قوم‌ها یا حتی مذاهبی که در اقلیت به دنیا می‌آیند، الزاماً زبان مادرانشان را یاد نمی‌گیرند یا به اندازه‌ی زبان کشور میزبان و قوم حاکم، به آن تسلط ندارند. به عبارتی، زبان مادری، مهم‌ترین زبانی نیست که در زندگی یک انسان می‌ماند.

خطر روزافزون نابودی زبان‌ها از میان رفتن قبیله‌ها و قوم‌های کوچک بر اثر از میان رفتن زیستگاه‌های طبیعی، یا کوچ دادن آنان به حاشیه‌ی شهرهای بزرگ و اردوگاه‌ها، یکی از تهدیدهای زبان مادری‌ست. در چند دهه‌ی گذشته بسیاری از قبیله‌های جنگل‌نشین به این شکل زبان و هویت قومی‌شان را از دست داده‌اند. جنگ‌های داخلی و مهاجرت وسیع قوم‌های مغلوب به کشورهای همسایه نیز از دیگر دلیل‌های فراموش شدن بعضی از زبان‌ها هستند.

عصر مدرن و تغییراتی که در ساختار سنتی زندگی بشر پدید آمده، عرصه‌ی زندگی گروه‌های کوچک را تنگ کرده و گسترش و تسلط چند زبان را در میان اکثر جامعه‌ی جهانی شده است.

انتهای یادداشت

کد خبرنگار : 110216

 

 لینک کوتاه 

کد خبر197745